In this week’s column, I examine the life and times of Prof. Anuradha Seneviratne and his singular contribution to mark Sri Lankan cultural studies in the arena of international academia.

Before embarking on analysing the contribution made by Prof. Anuradha Seneviratne to Sri Lankan cultural studies, it is imperative to briefly discuss what exactly meant by the term cultural studies and how it associates itself with other branches of social sciences. At a rudimentary level, cultural studies is grounded in critical theory and literary criticism. Cultural studies primarily examines political nature of contemporary culture and also its historical foundations, conflicts and defining traits. It is on these lines that cultural studies distinguishes itself, by and large, from academics from anthropology and ethnic studies in both objectives and methodologies employed.

ජූලි මස 13 වැනි දිනට යෙදෙන 73 වැනි ජන්ම ගුණානුස්මරනය නිමිත්තෙනි.

මහාචාර්ය අනුරාධ සෙනෙවිරත්න පේරාදෙණි සරසවියේ සිංහල අංශයෙන් බිහි වුණු විශිෂ්ට ගණයේ ප‍්‍රාඥයෙකි. 2004 වර්ෂයේ අප පේරාදෙණි සරසවියට පිවිසෙන විටත් විශ‍්‍රාමිකව සිටි හෙයින් එතුමන්ගෙන් අධ්‍යාපනය ලැබීමේ දුර්ලභ භාග්‍යය අපට අහිමි විය. එහෙත් පළමු වසර සිසුන් ලෙස පේරාදෙණි සරසවියේ සත් මහල් පුස්තකාලයට නිතර ආගිය අපට එතුමාගේ දර්ශනය දුර්ලභ දෙයක් නොවීය. පුස්තකාලයේ ප‍්‍රවේශ දොරටුවට යාබදව ලංකා කාමරය ඉදිරිපිට ආචාර්ය මණ්ඩලය අරබයා පනවා ඇති ආසන පේළි දෙකෙහි ඉදිරිපසින් ම අසුන් ගන්නා එතුමා, භාරතීය යෝගීවරයෙකුගේ නොහොත් සෘෂිවරයෙකුගේ නිසල බවින් සේ ම රූපකායෙන් ද යුක්තව ස්වකීය පරිශීලන  කටයුතු කරනු අප දුටු සුලභ දර්ශනයක් විය.

(This article is to mark his second death anniversary on July 9)
In the early phase of studies of Sri Lankan heritage and culture, important observations were made by English civil servants such as H.Parker, H.Nevil, Hocart, Codrinton and Emerson Tenent. Though Hocart said "I had originally an intention of going over again the ground trodden by my predecessor", almost all the scholars in the field depended upon one another.

I first met Professor Anuradha Seneviratna in 1990 when I was an employer of Janasaviya Trust Fund. His elder son Udayana also worked with me in the same division. Before that I was a one of lover his creative works in Sinhala and English. His works covered topics from Sinhala literature and language, to archaeology and historical studies.

His works influenced my life until his untimely death at the age of 71 on July 9, 2009, hence, my pleasure in penning a few words.

Late Professor Anuradha Seneviratna was born in the village of Eriyagama near Kandy, on July 13, 1938. His father planned an exacting program of studies for his son based on the traditional system of classical language training.

මහාචාර්ය සෙනෙවිරත්න වරක් සීගිරිය වෙත ගමනක් ගියේය. ඒ සීගිරි සංස්කෘතික වැඩබිම් කාර්යාලයේ පැවැති රැස්වීමකට සහභාගි වනු පිණිස ය. එහිදී ඔහු සිය පෞද්ගලික මෝටර් රථය භාවිත කළ අතර, අපේ ගමනාන්තරය සීගිරිය වූ බැවින්, සීගිරි යුගය සම්බන්ධ කරුණු අප අතර කථාබහ වෙමින් පැවතිණි. 
මේ ශාස්ත්‍රීය සාකච්ඡාව ගලා යන අතරතුර, මහැදුරු සෙනෙවිරත්නගේ රථය, ඉන්ධන පිරවුම් හළක් වෙත හැරවිණි. එකෙණෙහි පිරවුම් හළේ සේවකයෙක්, උවමනාවෙන් රිය දෙස බලා මෙසේ විමසීය.

“සර් ඉන්නෙ නුවර හරියෙද?”

“ඔව්. කටුගස්තොට”

“මම දිගට ම සර්ගෙ ප්‍රෝග්‍රෑම් එක බලනවා. සර් අර, සර් හැංගිලා ඉන්න කාමරෙන් එළියට එන්නෙ ම නැද්ද?” යි පිරවුම් හල් සේවකයා අසත් ම, මහැදුරු සෙනෙවිරත්න තුෂ්ණිම්භූත ව “මේ මොන අණ්ඩර දෙමළයක්ද මේ මිනිහ අහන්නෙ?” යි මගෙන් ප්‍රශ්න කළේ ය. මට වහා සිහිපත් වූයේ ඒ යුගයේ, රූපවාහිනි චැනලයක් ඔස්සේ ප්‍රචාරය වෙමින් පැවැති ටෙලි නාට්‍යයකි. එහි ලූෂන් බුලත්සිංහල මහතා, තමාගේ ම නිවසේ පහළ කොටසේ පිහිටි සැඟවුණු කාමරයක සැඟවී සිටින්නකුගේ චරිතයක් මැවූයේ ය.

ලූෂන් බුලත්සිංහල මහතාගේ ස්වරූපය, මහාචාර්ය සෙනෙවිරත්නට බෙහෙවින් සමාන වූ නිසා, පිරවුම්හල් සේවකයා සිතන්නට ඇත්තේ, මේ වනාහි ලූෂන් මහතා කියා ය. මම, මහැදුරු සෙනෙවිරත්නගේ කනට සමීප ව ඒ ටෙලි නාට්‍යය ගැන කීවෙමි. මහාචාර්යතුමා ද, හිස එළියට දමා පිරවුම් හල් සේවකයාට මෙසේ කීවේ ය.

“මම ලඟදි ම එළියට අවිත් අරුන් දෙන්නා බෙල්ලෙන් අල්ලගෙන සෙල්ලම ඉවර කරනවා”

එතැන අරුන් යනුවෙන් එතුමා අදහස් කළේ ඒ නාට්‍යයේ අසම්මත පෙම්වතුන් දෙදෙනකු සේ හැසිරෙන කමල් අද්දරආරච්චි හා සබීතා පෙරේරා පිළිබඳ ව ය. ඒ ආකාරයෙන් අවස්ථාබද්ධ විහිළු තහළු බිණීමෙහි මහැදුරු සෙනෙවිරත්න අතිශයින් සුරුබුහුටි විය.

“මේ සීගිරි පරිසරය දකින කොට, අපි පහුගිය ආත්මෙක මෙහෙ ඉඳල තියනවා වගේ හැඟීමක් තදින් දැනෙනවා” යයි මා කීවේ මහාචාර්ය සෙනෙවිරත්නගේ අදහස් විමසනු රිසියෙනි. “ඒක හරියට හරි. මම බම්බලපිටියෙ එක තැනකින් නාඩි වාක්‍යම් කියන ශාස්ත්‍රයෙන්, මගේ අතීත ආත්මය ගැන තොරතුරු ඇහුවා. එතැනදි කියවුණා, මම, මේ සීගිරි යුගයෙත්, ඊට ආසන්න තව රාජ්‍ය යුගයකත්, සමාජ නායකයෙක් විදිහට ජිවත් වුණා කියලා. මේ සියලු දේවල් නිසා වෙන්න ඇති මගෙ ජීවිතේ වැදගත් අවස්ථාවක්, මේ ප්‍රදේශයේ සමරන්න මම තීරණය කළේ. ඒ කියන්නේ මම විවාහ වෙලා මධු සමය ගත කළේ මේ සීගිරි තානායමේ” යැයි ඒ ස්ථානය පෙන්වමින් මහාචාර්යවරයා, සිය රථය එතැන නතර කිරීමේ හේතුව පැහැදිලි කළේ ය.

සීගිරිය පිළිබඳ තවදුරටත් අදහස් දැක්වූ අනුරාධ සෙනෙවිරත්න මහතා ”The Story of sigiri” නම් කෘතිය කියවද්දී, පරණවිතාන විස්තර කරන සීගිරි සංකල්පයේ අතීතය ප්‍රමාණවත් අදහසක් නොදෙන බව ද අවධාරණය කළේ ය. සීගිරිය හුදෙක් කාශ්‍යප රජුට පමණක් තනිව නිර්මාණය කළ නොහැක්කකි’යි තමා විශ්වාස කරන බවත් ඒත් එහි ප්‍රාග් ඉතිහාසය සනාථ කිරීමට, ජනප්‍රවාද හැර වෙනත් පුරා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි නැතැයි ද කීවේ ය.

පේරාදෙණිය විශ්ව විද්‍යාලයේ සිංහල අංශයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්යවරයකු වූ සෙනෙවිරත්න මහතා කළ ශාස්ත්‍රීය සේවය පිළිබඳ ම විසින් මින් පෙර ද ලිපි කිහිපයක විස්තර කරන ලදී. එතුමා සිය ජීවිතයේ අවසන් දින කීපය ගත කරද්දී එතුමා වෙත නිතර එළඹීමටත් සුව දුක් විමසීමටත් මට අවස්ථා ලැබිණ. එතුමා සිය කහල්ලේ “භාගීරථි” නම් වූ සිය නිවසේ විසූ අවසාන දින කීපයේදී, වරක් සිය සයනය අසලට මා කැඳවීය.

“සාලිය මේක බලලා ඔයාගෙ අදහස් මට කියන්නැ”යි ඉල්ලමින් එතුමා 2006 දී ප්‍රකාශ වූ ඥාන දර්ශන නම් ග්‍රන්ථයේ 258 වන පිටුව පෙරළා එහි වූ, එතුමා ලියූ “හමුවීම හා වෙන්වීම” නම් වූ පද්‍යයක් පෙන්වීය. මේ ලිපිය ඒ පද්‍යය සමග නිමා කරමි. මහැදුරු සෙනෙවිරත්න සිය ජීවිත චාරිකාව ඒ පද්‍යයේ ඉඟි කරන, ජීවිත සමාධියෙහි ගිල්වා සමුගන්නට ඇත.


“අඳුරු වලාකුළු - ලොව ම වෙළා ගත්
අමාවක පෝ දිනේ - මතකයි තවමත්
ඔබ දුටු සොඳුරු දිනේ
නිසංසල බෝ මළුවේ - සීතල පොද වරුසාවේ
දැවී නිවී යන පහන් සිලක් හමු වේ
මල’සුන වැතිරී බොඳ වී මිය යන
දහසක් මල් දෙස බලා හිඳිද්දී
තවමත් මතකයි
අමාවක පෝ දිනෙ - ඔබ දුටු සොඳුරු දිනේ
ගණ අඳුර දුරලා - ඔබ නෙත් දැල්වූ
නිල්මිණි පහන්සිලේ - ආලෝකය දකිමින්
ජීවිත සමාධියේ - ඔබේ නෙත්මිණි කැළුම් දියේ
මහද ගිලී ගියේ!


ආචාර්ය සාලිය කුලරත්න

 

මිනිසා ස්වකීය ජීවිතාරම්මණයන්, ජීවිතාභිමාර්ථයන් සහ අපේක්ෂීත ඉලක්කයන් කරා පියවර නැගීමේදී ඒ සඳහා නොපසුබස්නා උත්සාහයෙන් මෙන් ම උට්ඨාන වීර්යයෙන් කටයුතු කළ යුත්තේ ය.  එහිදී සුපුෂ්පිත මල්ගොමු මෙන් ම රුදුරු කටු පඳුරු ද පෙර මගට හමුවන බව නොකිවමනා ය.  එසේ වතුදු බාධක මධ්‍යයේ ලද ජයග‍්‍රහණයෙන් දිවිතුරා චිත්තප‍්‍රමෝදය පිණිස ම වන්නේ ය.  මේ පූර්විකාව අප විසින් දක්වනු ලැබූයේ මල්ගොමු මෙන්ම ගිරිදුර්ග,

කටුකොහොල් මතින් ජීවිතය දිනා දශක හතරක් පමණ විශ්වවිද්‍යාල ආචාර්යවරයෙකු වශයෙන් සේවය කළ මහාචාර්ය අනුරාධ සෙනෙවිරත්නයන්ගේ අභාවයෙන් වසරකට ආසන්න කාලයක් පිරීම නිමිත්තෙන් එතුමන් පිළිබඳ යමක් පවසනු රිසියෙනි.

‘‘සිංහල සාහිත්‍ය මූලාශ‍්‍රවල සඳහන් වන තොරතුරුවලට අනුව ක‍්‍රි.ව පහළොස්වැනි සියවසේ සිට ම බෞද්ධ අධ්‍යාපනික මධ්‍යස්ථාන වූ පිරිවෙන්වල සිංහල, පාළි සහ සංස්කෘත භාෂාවන් සමඟ ද්‍රවිඩ බස ද උගන්වා ඇති බව පෙනේ. ගිරා සංදේශයෙහි තොටගමුවේ විජයබා පිරිවෙන් වර්ණනයේ සඳහන් වන පරිදි එහි සංස්කෘත, මාගධ, සිංහල සහ දෙමළ යනාදී භාෂා මෙන් ම කාව්‍ය නාටක වැනි වෙනත් විෂයයන් ද ඉගැන්වූ අයුරු ‘‘පවසත් සකුමද එ`ඵ දෙමළ කවි නලූ’’ යන පද්‍ය පාඨයෙන් පැහැදිලි වේ.

එහෙත් යටත් විජිත අධ්‍යාපනයත් සමඟ අපගේ සම්ප‍්‍රදායික හරයන් ඉතා ඉක්මනින් අතුරු දහන් වී බෙදුණු ජාතියක් හා රටක් ඇතිවීමට මඟ පෑදුණේ ය.’’

ඉහත උපුටනය මහාචාර්ය අනුරාධ සෙනෙවිරත්නයන් ලියූ ‘‘එකල්හි සිංහලයෝ ද කොටියෝ ද මෙසේ ජීවත් වූහ.’’ යන කෘතියෙනි සිංහල හා දෙමළ සබඳතාවන්හි ආගමික හා සංස්කෘතික පසුබිම ප‍්‍රස්තුත කර ගනිමින් ලියැවුණු මේ නිබන්ධය සැබෑ ශාස්ත‍්‍රවන්තයකු ලෙස අන්තර් සංස්කෘතික අධ්‍යයන විෂයෙහි ලා ඔහු සතු ව තිබූ සංවේදී බවත් විචක්ෂණ බවක් පිළිබිඹු කරයි. අදින් වසරකට පෙර දැයෙන් සමුගත් මහැදුරු සෙනෙවිරත්නයන්ගේ රූපකාය අප ඉදිරිපිට නැතත් ඔහුගේ නාමකාය තව බොහෝ කලක් යන තුරු අප අතර රැුඳී සිටීමේ අරුමයට හේතුව මෙ රට ශාස්ත‍්‍රාලයී ය උගතුන් අතර ඔහු කෙරෙන් ප‍්‍රකට වූ ශාස්ත‍්‍ර ගවේශණකාමය හා ගැඹුරු සමාජ දේශපාලන සංවාදයක් සඳහා ඔහුගෙන් ලද පිටුවහලයි.

පසුගිය වෙසෙක් පොහෝ දිනයෙහි රූපවාහිනී මාධ්‍යයෙන් සුපුරුදු කටහඩක් ඇසී මම තිගැස්සුණෙමි.  ඒ මහාචාර්ය අනුරාධ සෙනෙවිරත්න, අප හිතවත් මහාචාර්යතුමන්ගේ කටහඩයි.  දළඳා මැදුර හා ඒ සමඟ බැඳුණු අනෙකුත් තොරතුරු රාශියක් පළ කරමින් කළ විස්තරයක් සහිත එම වැඩසටහනට සවන් දෙමින් මොහොතකට මම කල්පනාවේ නිමග්නව සිටියෙමි.  අනුරාධ සෙනෙවිරත්න මහාචාර්යතුමා දැනට අප අතර නොමැති බව එවේලේම පසක් වූයෙන් මා තුළ ඇති වූයේ දැඩි සංවේගී බවකි.එහෙත් එතුමා ලියූ පොතපතින්, දෙසූ දෙසුම්වලින්, එපමණක් නොව විටෙක හැගීම්බරව කළ වාදවිවාදවලින්, තවමත් එතුමාගේ නාමය අප මතකයේ සනිටුහන් වී ඇත.

පුරා දශක හතරක පමණ දීර්ඝ කාල පරිච්ෙඡ්දයක් තුළ, අනුරාධ සෙනෙවිරත්න විද්වතාණන් විශ්වවිද්‍යාල සේවයේ මෙන්ම පොදුවේ මහඟු සමාජ මෙහෙවරක ද යෙදෙමින් සිය දැනුම් සම්භාරය විද්‍යාර්ථීන්ට මෙන්ම ශාස්ත‍්‍රාභිලාෂී බොහෝ දෙනාට ද බෙදා දුන් බව අප‍්‍රකට කරුණක් වේ.  පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ සිංහල අධ්‍යයනාංශයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්යවරයකු ලෙස එතුමා කළ ශාස්තී‍්‍රය සේවය වර්තමාන තරුණ පරපුරට අමතක වී නැතුවාට සැකයක් නැත.  විශ්වවිද්‍යාල සේවයෙන් විශ‍්‍රාම ලද පසුව ද එතුමා සිය දැනුම ගැඹුරු ශාස්තී‍්‍රය පොත්පත් මගින් ද, විවිධ ලිපි ලේඛන මගින් ද, බොහෝ විට ජනමාධ්‍ය මගින් ද සමාජයට බෙදා දෙන්නට පසුබට නොවීය.

I first met Professor Anuradha Seneviratna about 1990 when I was a employer of Janasaviya Trust Fund which is his elder son Udayana work with me in a same division. Before that I was a one of lover his creative Sinhala and English, covering topics from Sinhala literature and language, to archaeology and historical studies.
From that time on till his untimely passing away at age of 71 on 09th July 2009 his influence on my life has not been inconsiderable. Hence my pleasure in penning a few words.

The late Professor Anuradha Seneviratna was born in the village of Eriyagama near Kandy, on July 13th 1938. His father planned an exacting programme of studies for his son based on the traditional system of classical language training. Early morning study sessions before going to school were part of the academic programme laid out by his father. These sessions consisted of reciting and remembering not only important poems and passages in Sinhala, but even entire books in Sinhala and important shlokas from the Sanskrit classics. Reflecting on his early childhood Anuradha Seneviratna has said that he had a dull childhood, due to his father’s insistence on so much academic work from so young age. He was not even permitted to play with the other village children, and he says that he cannot remember his father buying him even a single toy during his entire childhood.

Memorial Foundation

songs banner-011

getsinhala