samarumමහාචාර්ය අනුරාධ සෙනෙවිරත්නයන්ගේ අභාවය සිදුවී මේ වනවිට තෙමසක් ගත වී තිබේ. එතුමා නිමිත්තෙන් යෙදුණු සංඝගත දක්ෂිණාව පසුගිය 09 වනදා කටුගස්තොට කහල්ලේ ‘භාගිරළි’ නම් වූ එතුමාගේ නිවසෙහි පැවැත්විණි.මේ ලිපියේ අරමුණ වන්නේ මහැදුරු සෙනෙවිරත්න ගේ ශාස්ත්‍රීය ජීවිතය පිළිබඳ ආවර්ජනා කිරීම නොව, බොහෝ දෙනා නොදත්, එතුමාගේ පෞද්ගලිකත්වය හා බැඳුණු මානුෂික ආකල්ප පිළිබඳ පාඨක ඔබේ අවධානය යෙදවීමය.

මා මින් පෙරත් විවිධ ලිපිවල දක්වා ඇති පරිදි මහැදුරු සෙනෙවිරත්න බොහෝ පෞද්ගලික තොරතුරු මා හා සාකච්ඡා කර තිබේ. වර්ෂ 1999 දී පමණ එතුමා ලන්ඩන් විශ්ව විද්‍යාලයේ ‘Soas’ හෙවත් ‘School of oriental & African Studies’නම් දෙපාර්තමේන්තුවේ සේවය කරද්දී මා හා ලිපි ගනු දෙනු කළේ ය.

samarumමහැදුරු අනුරාධ සෙනෙවිරත්නයන් රචනා කළ ගී පිළිබඳ ව ලියැවුණු මේ විචාරාත්මක ලිපිය සිළුමිණ පුන්කලස අතිරේකයට ලැබුණේ ඔහු දැයෙන් සමුගැනීමට පෙරාතුව ය. එය මුද්‍රණයෙන් එළිදැකීමට පෙර ඉකුත් 09 වැනිදා මේ සාහිත්‍යවේදියා තමන් විසින් ඉටු කරන ලද සුවිසල් මෙහෙවර නිමැ කරමින් අභාවප‍්‍රාප්ත විය. ඔහුට කරන ලද ප‍්‍රණාමයක් වශයෙන් මේ ලිපිය ඉදිරිපත් කෙරේ.

මෙ රටේ, ගුවන් විදුලිය නම් වූ ශ‍්‍රව්‍ය මාධ්‍යය ඇරඹී ගෙවී ගිය අඩසිය වස ඇතුළත, බොහෝ ගීත රචකයන් කලඑළියට ආහ. ග‍්‍රැමෆෝන් යුගයේ සිට මේ දක්වා විවිධ යුග ශෛලීන් හා පෞද්ගලික රීතින් ඒ මඟ අතරතුර සටහන් කරමින් ඔවුහු ගීත වංශ කථාව විචිත‍්‍ර කළහ.

The death of Professor Anuradha Seneviratne will be felt not only in the Central Province but also throughout Sri Lanka due to his reputation and ability as a scholar unequal and above to any other in the recent past. His death will be remembered by many who appreciated the rural Sri Lankan image. His knowledge and ability to comprehend in five languages is unique for a scholar of his calibre and age. The awards he was bestowed during his lifetime over the years will never be compensated to a person of such knowledge and versatility.

Prof. Anuradha Seneviratna (71) Senior Professor in the Department of Sinhala, University of Peradeniya has passed away 09th July 2009 after illness in the General Hospital in Kandy.  He was the beloved husband of Irangani Kumarihami Niyarepola and precious father of two sons - Udayana and Charu. Prof. Anuradha Seneviratna earlier has served in the University of Colombo and the Institute of Aesthetic Studies as its Director. He wrote and published nearly seventy books in Sinhala and English on various aspects of Sri Lanka’s culture and civilization.  His most popular books were the publications by the Archaeological Survey Department and the publications of the Central Cultural Fund on various Archaeological monuments and sites in Sri Lanka

vanaspathiඑදා පැටිවියේදී ඊරියගම සුබෝධාරාමයේ වැලිපිල්ලේ අකුරු කරද්දී හෝ යොවුන් අවධියේදී පියාණන් ද කැටි ව ගුණපාල මලලසේකර වියතුන් දකින්නට යද්දී හෝ මතු යම් දවසක රටේ ප‍්‍රමුඛතම මහැදුරකු බවට තමා පත්වනු ඇතැයි මෙතුමා නොසිතන්නට ඇත. එහෙත් දශක හතක් ඉක්ම ගිය තැන, සිය ජීවන චාරිකාවේ ප‍්‍රමෝදජනක මෙන් ම ශෝකජනක මතක අප හා සමඟ බෙදා හදා ගනිද්දී මෙබඳු උස්බිමක් වෙත සම්ප‍්‍රාප්ත වීමට තමාට පිටුබලය දුන් ශක්ති ප‍්‍රවාහයන් කවරේදැයි මහාචාර්ය අනුරාධ සෙනවිරත්නයෝ අපට මෙසේ කියා පෑවෝ ය. 

‘මගෙ ජීවිතේට ලොකුම බලපෑමක් කළ චරිතය තමා අපේ පියතුමා. මුල් කාලයේ පියා ගුරුවරයෙක්. පස්සෙ ගුරු වෘත්තියෙන් අයින්වෙලා පිටරටවල්වල සංචාරයේ යෙදුණා. රටරටවලට ඇවිදින්න එතුමාට තිබුණෙ පුදුම ආසාවක්.

සිංහල ශිෂ්ටාචාරයේ උල්පත මිහින්තලාවයි.  අපේ වංශ කතාව පවසන පරිදි මීට අවුරුදු දෙදහස් තුන්සියයකට පෙර එනම් බුදුන් පිරිනිවී වසර දෙසිය තිස්හයක් එළඹුණු පොසොන් පුර පසළොස්වක පොහෝදා මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ප‍්‍රමුඛ මහා සංඝයා වහන්සේ ගෞතම බුදුන්ගේ දහම් පණිවිඩය ගෙන දඹදිව සිට මිස්සක පර්වතයට පැමිණීමෙන් පසුව ජීවත්වීම උදෙසා සිංහලයන්ට නව ජීවන මාර්ගයක් මෙන්ම දර්ශනයක් ද හිමි වූයේ ය.  එදා මිස්සක පර්වතය නම් ලත් වර්තමාන මිහින්තලාවේ කඳු මුදුනින් සිංහලයන්ගේ දීර්ඝවූත්, ප්‍රෞඪවූත්, ශ්‍රේෂ්ඨ ශිෂ්ටාචාරයේ ගමන් මග ඇරඹුණේය.

මෙය මනාව වංශ කථාවේ සුවිශේෂ සිද්ධියකි.  එම අසිරිමත් සිදුවීම හේතු කොට ගෙන ශී‍්‍ර ලංකාවේ ථෙරවාදී බුුදුදහමේත්, බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයේත් කේන්ද්‍රස්ථානය බවට පත් වූයේ ය.  මේ පිළිබඳ පූර්ණ ගෞරවය දඹදිව අශෝක මහා අධිරාජයාණන්ගේ පුත් අනුබුදු මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේට නොමඳව හිමි වෙයි.

ලක්දිව සම්බුද්ධ ශාසනය ස්ථාපිත වීම පිළිබක්‍ කතා පුවත කවුරුත් දනිති. ක‍්‍රි. පූ. තුන්වන සියවසේ දඹදිව අශෝක මහාධිරාජයාණන් හා ලක්දිව දේවානම් පියතිස්ස රජු අතර අන්‍යෝන්‍ය මිත‍්‍රත්වයත් දේශපාලන සම්බන්ධතාවත් නිසා මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ස්වකීය පුත‍්‍ර රත්නය වශයෙන් අශෝක රජතුමා විසින් ම ලක්දිව රජුට ධර්මය ඉගැන්වීම හා රටේ ධර්මය ප‍්‍රචාරය කිරීම සඳහා එවන ලදී. උන් වහන්සේ මෙරටට වැඩි පළමු වැනි ධර්ම දූතයාණන් වහන්සේ වු සේක. මෙම ප‍්‍රකාශය ඇතැම් විට අද මතභේදය ට තුඩු දිය හැකිය. මක්නිසාද යත් සාම්ප‍්‍රදායික ඉතිහාසය අද නොපිළිගන්නා හෙයිනි.

මහින්දාගමනයට පෙර ලංකාවේ ජනයා බුදුදහම දැන සිටිය ද එය රාජ අනුග‍්‍රහය ලැබ ව්‍යාප්ත වූයේ ඉන් පසුව බව අද බෙහෝ දෙනා පිළිගනිති. මිහිඳු මාහිමියන්ගේ පැමිණීමට පෙර බුදුසසුන මෙහි පැවති බවත් වංශකථාකරුවන් ඒ බව දැන දැනත් සඳහන් නොකළේ මහින්දාගමනයෙන් අනතුරුව බුදුදහම ලංකා සමාජය කෙරෙහි බලපෑ අන්දම හුවා දැක්වීමට බවත් ඇතැම් විද්වත්හු කල්පනා කරති.

මහින්දාගමනයට පෙර ලක්දිව ඇදහිලි විශ්වාස ගැන කරුණු විමසන කල බුදුදහම හැර එකල දඹදිව පැවති සෑම ආගමක් ගැනම වංශකථාකරු සඳහන් කර තිබීම මහින්දාගමනයට වැඩි තැනක් හා සැලකිල්ලක් දැක්වීමට හිතාමතා කළ ගෙතීමක් වශයෙන් ද සැලකේ. අපේ වංශකථාව සඳහන් කරන පරිදී මිහිඳු හිමියන් එදා ලක්දිවට පැමිණීම සඳහා මොග්ගලී පුත්තතිස්ස මහතෙරුන් වහන්සේගෙන් අවසරය ලබාගත් සේක. එහෙත් ගමන ආරම්භ නොකොට සය මසක් පමණ දක්ෂිණ ගිර දනව්වේද මසක් තම මෑණියන් විසූ වේදියගිර නුවර ද වශයෙන් සත් මසකින් ගමන පමා කළ බව පෙනේ.

අලුත් අවුරුද්ද යනුවෙන් අප අදහස් කරන්නේ කාලය බෙදා වෙන් කර ගැනීමෙන් අනතුරු ව එක් නියමිත කාලයක අවසානය හා ආරම්භය සනිටුහන් කර ගැනීමයි.  වර්තමාන ලෝක ව්‍යවහරය අනුව අප එය සිදු කරන්නේ දින තිහකින් පිරි මාසයක් දොළොස් වතාවක් පසු කළ පසු එළඹෙන අවසානය හා ඊළඟ ආරම්භය වර්ෂයක අවසානය හා අලුත් අවුරුද්දක ආරම්භය වශයෙන් සැලකීමෙනි.  මෙසේ මිනිසා කාලය මැන ගැනීමේ ක‍්‍රමය ආරම්භ කළේ බොහෝ කාලයකට පෙර සිට ය.

අවුරුද්ද යනු කාලය මැන ගැනීම සම්බන්ධ කටයුත්තක් බව කියූ බැවින් ඒ හා සම්බන්ධව පුරාණ ලෝකයේ අනුගමනය කළ ක‍්‍රම හා විධි කුමන ආකාරයෙන් පවතී දැ යි සොයා බැලීම වැදගත් ය.  අපට වාර්තා වන ආකාරයට ඉන් එක් ක‍්‍රමයක් වූයේ ලොව ග‍්‍රහවස්තු චලනය වීම ගැන කරුණු පිරික්සීමයි.  එය තවත් ලෙසකින් පවසතොත් ග‍්‍රහමාරු සිදුවන ආකාරය පිළිබඳ ව කරුණු අධ්‍යයනය කිරීමයි.  මිනිසාට දවස මැන ගැනීමට උපකාරී වූ එක් ක‍්‍රමයක් වූයේ සූර්ය උදාව හා බැස යෑමයි.  අහසේ පාවෙන තාරකා දෙස බැලීමෙන් රාතී‍්‍ර කාලය මැන ගැනීමට උපකාරී වූයේ චන්ද්‍රයා ගේ ගමනයි.  පුර පක්ෂය හා අව පක්ෂය වශයෙන් මාසය කොටස් දෙකකට බෙදා වෙන් කළහ.  මේ අනුව චන්ද්‍ර මාසය කොටස් හතරකට බෙදා වෙන් කළහ.  ඔවුන් මාසය නම් කෙළේ පුර අටවක පසළොස්වක, අව අටවක හා අමාවක වශයෙනි.  කාලය මැන ගැනීම පිණිස භාවිත වූ වෙනත් ක‍්‍රම ද හිඟ නොවීය.  පියවර මැන වේලාව නිගමනය කිරීම එක් ක‍්‍රමයකි.  එය සූර්යයාගේ ගමන හා මිනිස් හෙවණැල්ල සම්බන්ධ වූ ක‍්‍රමයකි.  ඔරලෝසුව සුලභ ව භාවිතා නොවූ මින් අවුරුදු පනහක පමණ පෙර කාලවල දී මෙරට භික්ෂුන් වහන්සේ අනුගමනය කෙළේ ද පියවර මැනීමේ ක‍්‍රමයයි.

උඩරට රාජ්‍යයේ බිඳ වැටීමත් ඉංග‍්‍රීසි ආධිපත්‍යයේ ආරම්භයත්, ඉංගී‍්‍රීසිනට විරුද්ධව උඩරට සිදුවූ මහ කැරැල්ලත් සම්බන්ධයෙන්ඇහැළේපොළගෙන් සිදුවූ සේවාව ලංකා ඉතිහාසයේ අමරධෑය වෙයි. උඩරට රාජධානියේ අවසාන රජ වූ ශ්‍රී වික‍්‍රමරාජසිංහ (1798x1815) ගේ කෲරකම්වලට එරෙහිව සටන් වැදී සිහසුනෙන් ඔහු නෙරපා හැරීමට ඇහැළේපොළ එදා ඉංගී‍්‍රසීන්ගේ සහාය පැතූ අන්දමත්, අවසානයේදී ඉංග‍්‍රීසින් පාලනයෙහි තබා තම අපේක්‍ෂාවන් හා ජාතියේ අභිමතාර්ථද සුණු විසුණු කොටගෙනපරාජිතයෙකුවූ සැටිත් කියැවෙන ඇහැළේපොළගේ චරිතාපදානය එකම ශෝකාන්තයෙකි. මෙකී ක‍්‍රියාදාමය තුළින් ඔහු ලැබූ එකම ජයග‍්‍රහණයත් ප‍්‍රීතියත් වූයේ වඩිඟරජු සිහසුනෙන් නෙරපීම පමණකි. බීම පරමාර්ථයද සපුරා ගත්තේ තම දරු පවුල පවා කෲර රජතුමකු අතින් මැරුම් කෑමෙනි. ඉංග‍්‍රීසීන්ට උඩරට රාජ්‍ය ලබාදීමෙන් ඇහැළේපොළ අපේක්‍ෂා කළේ උඩරට රජකමය. එහෙත් කපටි උපාය මාර්ගයෙන් රාජ්‍ය ලබාගත් ඉංග‍්‍රීසීහු තම පරමාර්ථය මුදුන්පත් කොට ගත්හ. ඉංග‍්‍රීසීහු 1818 මාර්තු 3 දා ඇහැළේපොළ සිරභාරයට පමුණුවා 1825 වන තෙක් කොළඹ රඳවා තබා 1825දී මුරුසි දිවයිනට පිටුවහල් කොට හැරියෝය.

One hundred and thirty nine pages of pictures and text tell the tale of a city that endured the attacks of invaders for countless years.

Gateway to Kandy narrates the story of a city tucked away in the hills- given many names- but best known for its success as a military stronghold and a place of refuge in troubled times. Anuradha Seneviratna- Professor Emeritus- University of Peradeniya, takes us through the glory days of the Kandy Kingdom- from its establishment in 1592 by King Vimaladharmasuriya I to its resistance of and eventual capture by the invading British and the present day city in the hills.

The book is therefore a colourful, attractive and informative blend of ancient and contemporary, with images by Vijitha and Lalana Yapa, which help relate the story and legends associated with the Kandy Kingdom as well as the heroes who emerged from it.

Memorial Foundation

songs banner-011

getsinhala